De zorgsector schreeuwt om handen. Dat weten we. Maar wat minder belicht wordt, is hoe we de duizenden stagiairs en starters die jaarlijks hun eerste stappen in de zorg zetten, beter kunnen begeleiden — en behouden. Zorgnet-Icuro bracht onlangs een beleidsnota uit met concrete aanbevelingen. Wij vatten de belangrijkste inzichten samen.
De Belgische zorgsector telt meer dan 20.000 openstaande vacatures. Het zorgpersoneel vergrijst drie keer sneller dan in andere sectoren, en voor elke 100 medewerkers die uitstromen, komen er slechts 80 nieuwe bij. De werkbaarheidsgraad in zorg en welzijn — vooral in de ouderenzorg — daalde van 60% in 2010 naar 48,7% in 2023.
Tegelijk wil 25% van de verpleegkundigen jonger dan 35 binnen vijf jaar het beroep verlaten. Dat is drie keer zoveel als bij hun collega's boven de 50. De jongste generatie zorgverleners dreigt dus het snelst af te haken.
Onderzoek toont consequent aan dat studenten die een sterke stagebegeleiding ervaren, vaker geneigd zijn om na hun opleiding in de zorgsector te blijven werken. Die begeleiding helpt hen niet alleen bij het ontwikkelen van technische vaardigheden, maar zorgt er ook voor dat ze zich gewaardeerd en zelfverzekerd voelen in een veeleisende omgeving.
Ook de eerste 100 dagen van een nieuwe medewerker zijn cruciaal. Een gestructureerd onboardingprogramma — met pre-boarding, onboarding en offboarding — draagt bij aan snellere integratie, betere prestaties en minder vroegtijdig vertrek. Zonder die ondersteuning lopen nieuwkomers een verhoogd risico op ziekteverzuim en uiteindelijke uitstroom.
Hier zit het spanningsveld: de zorg is al jarenlang koploper in het aanbieden van stages, maar door de toenemende personeelskrapte wordt het steeds moeilijker om die stagiairs goed te begeleiden. Het aantal stageaanvragen groeit, de diversiteit aan studierichtingen neemt toe, maar de beschikbare tijd en middelen op de werkvloer krimpen.
Het resultaat? Een risico op een vicieuze cirkel: minder medewerkers → minder begeleiding → minder nieuwe medewerkers → extra druk op bestaande medewerkers → minder medewerkers.
Daar komt bij dat elke onderwijsinstelling eigen procedures, evaluatiemethodieken en documentatievereisten hanteert, wat de administratieve last voor zorgorganisaties nog verder opdrijft.
De beleidsnota bevat twee kernaanbevelingen voor de overheid en vier concrete bouwstenen voor zorgorganisaties.
Aan de overheid:
De eerste aanbeveling is structurele financiële ondersteuning — geraamd op zo'n €33 miljoen — zodat zorgorganisaties kwaliteitsvolle begeleiding en onboarding kunnen organiseren. Concreet gaat het om minimaal een halftijdse tewerkstelling per zorgorganisatie, oplopend tot acht bijkomende VTE voor de grootste instellingen.
De tweede aanbeveling is een structurele dialoog tussen zorgorganisaties, onderwijsinstellingen en overheden over de spreiding en timing van stages, een uniform evaluatiekader, en de inhoud van mentorenopleidingen.
Voor zorgorganisaties — vier bouwstenen:
Een opmerkelijk voorstel uit de nota: de inzet van langdurig zieke medewerkers voor de begeleiding van stagiairs en nieuwkomers. België telt inmiddels meer dan 500.000 langdurig zieken. Deze medewerkers bezitten vaak waardevolle praktijkervaring — precies het soort kennis dat je niet uit boeken leert. Door hen in te zetten als mentor met een beperkt, stapsgewijs opgebouwd takenpakket, bied je hen een laagdrempelige terugkeer naar de werkvloer én versterk je tegelijk de begeleiding van nieuwe collega's.
De boodschap is helder: investeren in een goede start is investeren in de toekomst van de zorg. Hoe beter de begeleiding, hoe groter de kans dat stagiairs en starters gemotiveerd blijven. En dat is niet alleen goed voor hen — het is goed voor de hele sector, de patiënten en de maatschappij.
Bij Gloria.care zien we dagelijks hoe zorgorganisaties worstelen met capaciteit en coördinatie. Of het nu gaat om het matchen van patiënten met de juiste nazorg of het stroomlijnen van ontslagprocessen: digitale tools kunnen een deel van de druk verlichten, zodat zorgverleners meer tijd overhouden voor wat echt telt — waaronder de begeleiding van de volgende generatie.
Bron: "De eerste stappen tellen. Beleid voor een sterke stage & start in de zorg" (2025), Zorgnet-Icuro.
